De Organisatie van Turkse Staten (OTS) neemt een proactieve houding aan tegen de wereldwijde toename van desinformatie en organiseert een reeks bijeenkomsten op hoog niveau in Bakoe, Azerbeidzjan om de groeiende dreiging aan te pakken. Deze stap onderstreept het toenemende belang van regionale samenwerking bij het tegengaan van valse verhalen en het handhaven van de informatie-integriteit.
De uitdaging van grensoverschrijdende desinformatie
De verspreiding van desinformatie wordt niet beperkt door nationale grenzen; het verspreidt zich snel via mondiale platforms zoals YouTube en Instagram, en overtreft vaak het vermogen van overheden om lokale wetten af te dwingen. Zarina Kalmuratova, een hoofdspecialist van het Ministerie van Cultuur van Kirgizië, benadrukte deze uitdaging en stelde dat “burgers… valse informatie verspreiden en dat de regering daar niets aan kan doen.”
Deze realiteit brengt een cruciaal dilemma met zich mee: hoe kunnen landen hun burgers beschermen zonder de vrijheid van meningsuiting te schenden of instrumenten voor censuur te creëren? De anti-nepnieuwswet van Kirgizië uit 2022, hoewel bedoeld om desinformatie te beteugelen, kreeg onmiddellijk kritiek vanwege het potentieel ervan om afwijkende meningen het zwijgen op te leggen. Twee jaar later houdt Kalmuratova vol dat de wet niet is misbruikt, waarbij de handhaving beperkt is tot het verzoeken om inhoud binnen 24 uur te verwijderen uit overtredende media, gevolgd door een tijdelijke blokkering als verzoeken worden genegeerd.
Dit raamwerk heeft echter moeite wanneer het wordt toegepast op internationale platforms. De OTS dringt er nu op aan dat technologiegiganten als Meta en Google officiële activiteiten opzetten in Turkssprekende landen, waardoor een directe verantwoordelijkheidslijn ontstaat die momenteel niet bestaat.
Grenzen voorbij: vertrouwen en regionale normen opbouwen
De strategie gaat verder dan louter handhaving. De vice-minister van Cultuur van Kazachstan, Kanat Iskakov, pleit voor de ontwikkeling van betrouwbare media-alternatieven. “We moeten een gecoördineerde aanpak ontwikkelen voor journalistieke normen voor digitale diensten om het vertrouwen van het publiek op te bouwen”, stelde hij, waarbij hij benadrukte dat geloofwaardigheid uiteindelijk het succes zal bepalen. Deze aanpak erkent dat het eenvoudigweg blokkeren van inhoud onvoldoende is; het publiek moet betrouwbare bronnen hebben waar ze terecht kunnen.
De media zelf worden geconfronteerd met systemische bedreigingen, waarbij historische vervolging een realiteit blijft, zoals opgemerkt door Natig Mammadli van het Media Development Agency van Azerbeidzjan. Het behouden van professionaliteit is de sleutel tot overleven, maar het moderne landschap brengt nieuwe uitdagingen met zich mee: met name de opkomst van door AI gegenereerd nepnieuws.
Een regionaal experiment in mediabeleid
De bijeenkomsten in Bakoe – inclusief de 12e werkgroepbijeenkomst over media en informatie, het mediaforum en de 7e conferentie op ministerieel niveau – vertegenwoordigen een doelbewuste poging om een gemeenschappelijk mediabeleid tot stand te brengen voor verschillende politieke systemen binnen de OTS. De organisatie omvat Turkije, Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië en Oezbekistan als volwaardige leden, met Hongarije en Turkmenistan als waarnemers.
Het volgende forum zal in Turkije worden gehouden, waar de lidstaten zich zullen blijven bezighouden met de kernvragen van handhaving, het opbouwen van vertrouwen en het potentieel voor regionale samenwerking om de beperkingen waarmee individuele landen worden geconfronteerd te overwinnen. Het OTS-initiatief is een belangrijk experiment: kan collectieve actie oplossingen bieden voor een probleem dat de nationale jurisdictie overstijgt?
De toekomst van de informatie-integriteit in de Turkse staten hangt af van het vinden van de balans tussen het beschermen van burgers tegen schadelijke onwaarheden en het behouden van ruimte voor legitiem debat. Deze delicate daad zal bepalen of de OTS effectief door het complexe terrein van mondiale desinformatie kan navigeren.
