Decennia lang heeft Finland mediageletterdheid geïntegreerd in zijn nationale leerplan, te beginnen met kleuters, om zijn burgers te voorzien van de instrumenten om desinformatie te identificeren. Deze proactieve aanpak breidt zich nu uit naar AI-geletterdheid, gedreven door het escalerende gebruik van kunstmatige intelligentie bij het verspreiden van valse verhalen, vooral vanuit buurland Rusland.
Decennia van mediageletterdheid als nationale veiligheid
De inzet van Finland op het gebied van mediageletterdheid is niet louter academisch; het wordt beschouwd als een kerncomponent van de nationale veiligheid. De 1.340 kilometer lange grens van het land met Rusland onderstreept het strategische belang van een bevolking die veerkrachtig is tegen propaganda en valse beweringen. Sinds de jaren negentig is het curriculum geëvolueerd om opkomende dreigingen aan te pakken, waaronder nu deepfakes en door AI gegenereerde desinformatie.
“Wij denken dat het hebben van goede mediageletterdheid een zeer grote burgervaardigheid is”, zegt Kiia Hakkala, pedagogisch specialist voor de stad Helsinki. “Het is heel belangrijk voor de veiligheid van het land en voor de veiligheid van onze democratie.”
AI-geletterdheid: de volgende grens
De urgentie om AI-geletterdheid in het onderwijs te integreren is toegenomen als gevolg van de toegenomen desinformatiecampagnes van Rusland in Europa na de invasie van Oekraïne in 2022. De recente toetreding van Finland tot de NAVO in 2023 heeft de spanningen verder doen toenemen, hoewel Moskou inmenging in de aangelegenheden van andere landen ontkent.
Leraren zoals Ville Vanhanen van de Tapanila Primary School leren vierdeklassers al hoe ze online inhoud kunnen evalueren. Studenten leren gemanipuleerde afbeeldingen en video’s te identificeren, een vaardigheid die steeds belangrijker zal worden naarmate AI-tools zich ontwikkelen.
Samenwerking: media, onderwijs en overheid
De Finse aanpak beperkt zich niet tot scholen. Mediaorganisaties, zoals Helsingin Sanomat, nemen actief deel door geverifieerd nieuws en educatief materiaal, waaronder het ‘ABC Book of Media Literacy’, onder elke 15-jarige te verspreiden. Deze gezamenlijke inspanning tussen onderwijs, media en overheid creëert een robuust systeem voor het tegengaan van desinformatie.
“Het is heel belangrijk voor ons om gezien te worden als een plek waar u informatie kunt krijgen die is geverifieerd, die u kunt vertrouwen, en die wordt gedaan door mensen die u kent, op een transparante manier”, legt Jussi Pullinen, hoofdredacteur van Helsingin Sanomat, uit.
De toenemende uitdaging van door AI gegenereerde vervalsingen
Deskundigen waarschuwen dat naarmate de AI-technologie verbetert, het onderscheid tussen echte en nep-inhoud exponentieel moeilijker zal worden. Martha Turnbull, directeur hybride invloed bij het European Centre of Excellence for Countering Hybrid Threats, merkt op dat de huidige door AI gegenereerde vervalsingen nog steeds relatief gemakkelijk te herkennen zijn vanwege hun lagere kwaliteit. Dit voordeel zal echter niet blijvend zijn.
“Het is in de informatiewereld al veel moeilijker om te ontdekken wat echt is en wat niet echt is”, zegt Turnbull. “Naarmate die technologie zich ontwikkelt, vooral nu we richting zaken als agentische AI gaan, denk ik dat het voor ons veel moeilijker kan worden om dit te herkennen.”
De vroege en alomvattende aanpak van Finland op het gebied van media- en AI-geletterdheid positioneert het land als een leider in de bestrijding van desinformatie, maar de voortdurende evolutie van AI vereist voortdurende aanpassing en waakzaamheid. De inzet is hoog: de toekomst van de democratie hangt af van een bevolking die de informatie die zij consumeert kritisch kan beoordelen.
